Bijdrage D66 Financiële Beschouwingen 20 oktober 2010 – Carlien Roodink

woensdag 20 oktober 2010

Ik wil allereerst mijn dank uitspreken voor de mensen die een bijdrage hebben geleverd aan dit indrukwekkende boekwerk. Ik weet heel zeker dat voor een aantal mensen binnen de gemeente de weken voorafgaand aan het verschijnen zeer intensief zijn geweest en dat deze mensen meer dan hun best hebben gedaan om de begroting op tijd te laten verschijnen. Mensen die niet in de publiciteit verschijnen maar hun bijdrage leveren ten behoeve van mensen die wel in de publiciteit verschijnen.

Ondanks alle waardering voor het geleverde werk, moet ik toch bekennen dat ik met de nodige tegenzin ben gestart met het lezen van dit boekwerk, dat we met recht de naam ‘stoeptegel’ kunnen geven. Tijdens de voorlichtingsbijeenkomst over de begroting 2011 die vorige week georganiseerd, werd ik wat blijer. Ik merkte dat er meer raadsleden worstelden met de begroting en dat doet je dan toch op de een of andere manier goed. Niet menselijks is mij vreemd. Ik ploeterde wat vrolijker verder en werd op enig moment zelfs optimistisch, ik ging zaken steeds beter begrijpen. Bijvoorbeeld waarom er onder structurele ombuigingen een bedrag van 8 miljoen voor wijziging rentestelsel staat genoemd en onder incidentele ombuigingen zelfs een bedrag van bijna 62 miljoen. Dat, zo valt te lezen op pag 362, is namelijk omdat de interne rentetoerekening is gewijzigd van 1-maands Euribor naar de incidentele omslagrente van 4,5%. Daardoor zijn de schommelingen in het rentefonds lager, waardoor dit fonds verlaagd kan worden. Bijkomend effect is dat de structurele opbrengst van de eigen financieringsmiddelen stijgt omdat de incidentele omslagrente de komende jaren hoger is dan de prognose van de korte rente. En zo wordt er geconcludeerd: De stelselwijziging heeft zowel structurele als incidentele opbrengsten.

Persoonlijk hou ik wel van dit soort puzzels, en ik ging er lol in krijgen. Ik realiseerde mij dat ik dit jaar nog een behoorlijke tijdsinvestering zou moeten doen maar in de loop van de komende vier jaar zou ik steeds sneller en beter doorkrijgen wat er nu precies in dat grote dikke boek staat. En ik zou steeds intelligentere vragen kunnen stellen, doorspekt met vakjargon. Tot ik mij realiseerde dat ik daarmee onderdeel zou worden van de rituele dans die het hele begrotingsproces is, overigens niet alleen bij de overheid maar ook bij commerciële bedrijven, en ik begon mij af te vragen of ik dat wel wilde.

De behandeling van een begroting in de gemeenteraad hoort in de ogen van D66 namelijk geen spel voor vergevorderde boekhouders te zijn. De behandeling van de begroting is bedoeld om duidelijkheid te geven aan de Amsterdammers. Duidelijkheid over wat er wordt gerealiseerd met de beschikbare middelen zodat de Amsterdammer zich zoveel mogelijk een oordeel kan vormen over de mate van efficiency en effectiviteit. En als de beschikbare middelen onder druk staan moet clip en klaar duidelijk zijn welke maatregelen genomen worden. Transparantie dus, een uitgekauwd woord, maar daarom niet minder belangrijk. Dit boek straalt alles behalve transparantie uit.

Ik heb behoefte aan tekst en uitleg bij deze begroting op een manier en in woorden die ik kan gebruiken om bij wijze van spreken mijn buren, onderwijzer op een basisschool en bedrijfsleider van een bioscoop, uitleg te geven bij wat wij als gemeente aan het doen zijn.
Kan ik hen bijvoorbeeld uitleggen dat de zinsnede ‘De wijziging van het rentestelsel heeft zowel structurele als incidentele opbrengsten’ betekent dat we als gemeente in zijn totaliteit inderdaad 8 miljoen en 62 miljoen incidentele opbrengsten genereren omdat er daadwerkelijk meer rente wordt bijgeschreven op onze rekening. Of is hier slechts sprake van een boekhoudkundige exercitie. Wethouder misschien kunt u voor mij een antwoord geven op deze vraag.

En hoe leg ik aan mijn buren uit dat we enerzijds opbrengsten inboeken uit hoofde van een wijziging van het rentestelsel terwijl er verderop in de begroting (pag 380) te lezen is dat we flink opschuiven naar grenzen van wat mogelijk is als het gaat om kasgeldlimieten en renterisiconormen maar dat “door de onzekerheden van de huidige economische situatie in deze financieringsparagraaf geen verwachtingen worden uitgesproken over toekomstige renteontwikkelingen.”.

Kan ik mijn buren uitleggen hoe het komt dat we enerzijds een landelijk de crisis- en herstelwet hebben ingevoerd om investeringen te bevorderen en de economie te blijven stimuleren maar we tegelijkertijd in de gemeentebegroting door een vertraging in de investeringsuitgaven een incidentele vrijval van bijna 18 miljoen euro boeken.

Kan ik mijn buren ook laten begrijpen dat in deze tijden de reserves van de gemeente sinds 2008 gestegen zijn van ruim 4,6 miljard naar bijna 5,3 miljard. De verwachte stand ultimo 2010.

Nu verval ik toch in vakjargon. U kunt mijn vragen dan ook als retorisch beschouwen maar wij als D66 zouden graag uw mening over uw plannen willen horen hoe de Amsterdammer de komende jaren mee nemen in het creëren van draagvlak voor de bezuinigingen .

Niet alles, maar wel veel zaken spreken ons als D66 aan in uw begroting. Bijvoorbeeld In uw persbericht van 6 oktober meldt u dat u de komende vier jaar gewerkt gaat worden aan een kleinere, zelfbewuste gemeentelijke overheid. Maar heel eerlijk gezegd heeft ons met dit boekwerk nog niet kunnen overtuigen.. Niet alleen vanwege de aard van het boekwerk maar ook vanwege de inhoud. Ik heb in diverse berichten gelezen dat een groot deel van de bezuinigingen wordt gerealiseerd door natuurlijk verloop onder het personeel niet te compenseren door nieuwe vacatures. Wethouder, Kunt u mij inzage geven in wat de ontwikkeling is van de personeelsformatie, in 2011 begroot op 9.220 fte’s, in de komende vier jaar Ik neem aan tenminste aan dat u inzage heeft in het aantal medewerkers dat omwille van leeftijd in de komende vier jaar de gemeente gaat verlaten. Hoe kunt u anders volhouden bezuinigingen te realiseren op basis van natuurlijk verloop alleen. Kunt u mij een meerjarig inzicht geven in de ontwikkeling van de gemiddelde leeftijd van de medewerkers en het gemiddeld salarisniveau.

Ik realiseer me dat ik me met deze vragen op een pijnlijk terrein begeef, er is niets moeilijkers dan te praten over onderwerpen die raken aan de baanzekerheid van mensen. Maar laten we ons realiseren dat ook bezuinigingen die niet direct het eigen personeel, betreffen uiteindelijk de baan- en inkomenszekerheid van Amsterdammers treffen. Amsterdammers die niet de luxe hebben dat zij op de loonlijst van de gemeente staan. Amsterdammers die hun inkomen verdienen omdat zij leverancier zijn van de gemeente, bijvoorbeeld omdat de bloemstukken voor de gemeente verzorgen. Kleine zelfstandigen dus. Maar ook Amsterdammers die via een uitzendbureau werkzaam zijn op een postkamer. Of een jonge, pas afgestudeerde Amsterdammer de zijn of haar eerste werkervaring via een detacheringsbedrijf bij de gemeente opdoet. De oproep van D66 is om vooral met een lange termijn, visionaire blik naar de begroting, en de toekomstige personele inzet, te kijken.

Dat zal leiden tot vaak pijnlijke keuzes. Keuzes die deels ook al gemaakt zijn, op diverse terreinen. Ik kom heel plekken in de begroting ingrijpende maatregelen tegen, terugschroeven van budgetten die echt pijn gaan doen. Er zit niet veel rek in de begroting, dat realiseert D66 zich, we blijven de komende weken grasduinen in het grote dikke boek, delen hier en daar een tikje uit omdat de begrotingsprocedures misschien niet consequent worden toegepast, krijgen hopelijk een adequate toelichting op de toevoeging van 65 miljoen aan het weerstandsvermogen en staan onvermijdelijk stil bij de ingrijpende ontwikkelingen naar aanleiding van het Vereveningsfonds.

Gelukkig zijn er ook lichtpuntjes. Nog in mei van dit jaar werd in het programma-akkoord een noodzakelijke investering in ICT van 100 miljoen, dit is inmiddels afgezwakt tot een bedrag van tenminste 60 miljoen. Dat vinden we als D66 nog eens een vorm van bezuinigen, al is het in dit geval een virtuele bezuiniging, 40 miljoen minder uitgeven en toch nog steeds dezelfde besparingen begroten.

De uitdaging van deze stad liggen niet in het formuleren van nieuw beleid, het opstellen van plannen van aanpak en projectvoorstellen maar in het creëren van de context waarin dit soort plannen met de nodige focus en aandacht uitgevoerd kunnen worden.

Te vaak moeten we constateren dat initiatieven en projecten niet tot het gewenste resultaat leiden en soms moeten we zelfs constateren, dat om ongewenste risicovolle situaties tegen te gaan, ondanks alle eerdere investeringen, er weer nieuwe investeringen nodig zijn. Te vaak moeten we ook constateren dat er paradoxaal genoeg eerst weer geïnvesteerd moet worden om toekomstige besparingen te realiseren zodat we de uitgaven op een acceptabel niveau kunnen brengen.

In dit opzicht zijn we als D66 dan ook ongelukkig met de onduidelijke en weinig consistente wijze waarop we het college met de ruimte in Amsterdams Investeringsfonds omgaat. In de verschillende raadscommissies werd door drie wethouders op verschillende manieren geantwoord naar aanleiding van vragen van D66 over de wijze waarop projectvoorstellen voor De zgn pijler klimaat duurzaamheid en luchtkwaliteit zijn uitgevraagd. Geld aanvragen en uitgeven is makkelijk. Met de beperkte ruimte die er is om nog te investeren moeten we echter zeer zorgvuldig en eenduidig omgaan.

Niet voor publicatie. Gesproken tekst geldt.