Gemengde wijken of emancipatiemachine?

dinsdag 4 april 2006

De onderhandelingen tussen PvdA en GroenLinks zijn gelukt, maar over woningbouw is nog niets bekend gemaakt. Dat is niet gek, want de twee linkse partijen hebben daar verschillende ideeën over. De D66-fractie schreef er een artikel over.

Gemengde wijken of emancipatiemachine?

In de afgelopen verkiezingscampagne was woningbouw een “hot item”. Eigenlijk was dit vrij onverwacht; thema’s als integratie, armoede en luchtkwaliteit leken hoger op de agenda te staan. De blijvende dreiging van de plannen van minister Dekker en de ondoordachte plannen van de VVD (het stellen van een inkomenseis en gedwongen koop of verhuizing na een inkomenstoets voor huurders van sociale huurwoningen) waren de oorzaak dat het wonen een prominente rol speelde.

Nu de verkiezingen achter de rug zijn, is het interessant te zien of het woningbouw-dossier ook in de onderhandelingen voor een nieuw College diezelfde prominente rol speelt. De PvdA heeft de “linkse stem” van de Amsterdammers gevolgd en stuurt aan op samenwerking met GroenLinks in plaats van de VVD. Welke gevolgen kan dit hebben voor de woningmarkt in Amsterdam? Vooral de wens voor gemengde wijken kan een splijtzwam worden tussen de twee linkse partijen.

Gemengde wijken betekent niks meer of minder dan meer ruimte voor midden- en hogere inkomens in wijken met een hoog percentage aan sociale huurwoningen, zoals Bos en Lommer, Baarsjes en Westerpark. Omgekeerd betekent het ook het behoud van de aanwezige sociale huurwoningen in wijken waar deze schaarser zijn, zoals Centrum, Oud-Zuid en Zuider-Amstel. Over het laatste punt zullen de partijen het snel eens zijn, maar over het eerste moet een stevige noot gekraakt worden. .

De PvdA ziet inmiddels in dat in het verleden teveel sociale woningbouw is neergezet waardoor er uniforme wijken zijn ontstaan. Denk hierbij aan de Indische Buurt in Zeeburg, de Kolenkitbuurt in Bos en Lommer en de Diamantbuurt in Oud-Zuid. Het eenzijdige woningaanbod zorgt hier voor een concentratie van lage inkomens, veel werkloosheid, jongeren met een lage of geen startkwalificatie en grote sociale problemen. Differentiatie van de woningvoorraad is geen wondermiddel, maar draagt zeker bij aan een beter leefklimaat in deze wijken. De buurteconomie kan profiteren van de nieuwe bewoners en eigen woningbezit zorgt voor een grotere verantwoordelijkheid voor de buurt. De sociale samenhang tussen groepen in de stad kan ook verbeteren.

GroenLinks denkt hier echter héél anders over, bij monde van lijsttrekker en tweede wethouderskandidaat Maarten van Poelgeest. Die gelooft in de theorie van “de stad als emancipatiemachine”. Kort gezegd komt dit erop neer dat een stad alle gelegenheid moet bieden aan lage inkomens zich te vestigen. Die grijpen in de theorie van GroenLinks dan de kans om zich te ontwikkelen tot een middeninkomen en moeten dan meteen weer weg om ruimte te maken voor nieuwe nieuwkomers. Aanbod creëren voor middengroepen en hen vasthouden past niet in deze ideologie; sterker, dat is slecht voor de stad, want dan is er minder ruimte voor nieuwe lage inkomens. Van Poelgeest stelde in de gemeenteraad eerder over gemengde wijken: “Een gemengde buurt is dus nooit stabiel. …. Menging kan op korte termijn zorgen voor een gemêleerd woonmilieu, maar wordt op langere termijn te niet gedaan.”

Dat zijn twee compleet verschillende visies op de woningvoorraad en de bevolkingssamenstelling van de stad. Welke visie uitgevoerd gaat worden, is van groot belang voor de toekomst van Amsterdam. D66 vindt dat Amsterdam een thuis moet zijn voor veel verschillende mensen. Diversiteit houdt de stad levendig en economisch sterk. Dat betekent dat verpleegkundigen, middenstanders, onderwijzers, afgestudeerden, zelfstandigen, gezinnen en kunstenaars ook in de stad moeten kunnen wonen. Alleen een divers aanbod van sociale huurwoningen, duurdere huur en goedkope en duurdere koopwoningen in de stad kan hiervoor zorgen. Ook is het cruciaal dat mensen die werkzaam zijn in het bedrijfsleven, woonruimte kunnen vinden in de stad. Bij topbedrijven speelt in hun keuze voor een vestigingsplaats het aanwezige arbeidsaanbod een belangrijke rol. Als deze (potentiële) werknemers geen woning kunnen krijgen, zullen bedrijven zich minder snel vestigen in een stad. Alleen door in te zetten op een divers woningaanbod kan de PvdA haar verkiezingsbelofte waarmaken om Amsterdam weer in de top 5 van internationale vestigingsplaatsen te krijgen voor bedrijven.

In stadsdeel Oost-Watergraafsmeer zijn de PvdA en Groen Links al keihard tegenover elkaar komen te staan op dit dossier. De PvdA erkende de noodzaak om in de Oosterparkbuurt-Zuid te komen tot een meer gedifferentieerde woningvoorraad. Deze partij steunde daarom de plannen van Ymere (en ook de Key en Het Oosten) voor de vernieuwing van deze buurt, waaronder de verkoop van een deel van de sociale huurwoningen. GroenLinks echter weigerde dit en hield vast aan behoud van álle sociale huurwoningen in deze buurt. De gezworen vrienden (16 jaar samen aan de macht) leken zowaar uit elkaar te gaan, zo hoog liepen de spanningen op. Uiteindelijk werd het op de lange baan geschoven in afwachting van de verkiezingsuitslag. In dit stadsdeel waren de onderhandelingen voor een nieuw bestuur tussen PvdA en GroenLinks stukgelopen.

Krijgt Amsterdam de gemengde wijken met een woningaanbod voor een diversiteit aan bewoners of blijven er eenzijdige wijken gericht op de emancipatie van mensen met een laag inkomen? Is er toch een sociaalliberale partij in het College nodig om de opgave voor een divers woningaanbod in de toekomst te vervullen?

De verpleegkundigen, afgestudeerden en andere middeninkomens rest voorlopig niets anders dan in spanning de uitkomsten van de onderhandelingen tussen de PvdA en GroenLinks af te wachten. En internationale bedrijven moeten ook afwachten hoe de woningvoorraad en daarmee het arbeidsaanbod van Amsterdam eruit zal zien. Misschien is Barcelona, Dublin of Frankfurt dan uiteindelijk toch een betere plek om te wonen of het bedrijf te vestigen.

Ivar Manuel en Petra Hoogerwerf vormen de fractie van D66 in de Amsterdamse gemeenteraad.