Opinie: we kunnen nog wat leren van Amerika

zaterdag 22 november 2008

Nog nooit stemden er zoveel Amerikanen bij presidentsverkiezingen als in dit jaar. Natuurlijk komt dat doordat George Bush een economische chaos achterlaat, en doordat Barack Obama veel nieuwe kiezers aantrekt. De sterk verbeterde service aan de Amerikaanse kiezer speelde echter een minstens zo grote rol: service waar Nederland jaloers op kan zijn. Een belangrijke les die Nederland dus van de VS kan leren: maak het makkelijker voor mensen te gaan stemmen, door bijvoorbeeld ´early voting´ mogelijk te maken en mensen zelf een stembureau te laten uitkiezen. Lees hier het artikel van Jan Paternotte en Alexander Scholtes

De strijd tussen Barack Obama en John McCain was zonder twijfel de meest mediagenieke verkiezing ooit gehouden. Zelden heeft een verkiezing zoveel enthousiasme opgewekt als deze. Dertig miljoen Amerikanen gebruikten de mogelijkheid om al voor verkiezingsdag te stemmen, het zogenaamde ´early voting´. Tienduizenden, vaak jonge mensen meldden zich aan bij de McCain en Obama-campagnes om vrijwillig op deuren te kloppen, brieven te schrijven en kiezers te bellen. Natuurlijk heeft vooral Barack Obama een hele nieuwe generatie enthousiast gemaakt voor politiek. Nederland kan jaloers zijn op de manier waarop in de VS iedereen meedenkt, meepraat en meebeslist over de koers van het land. Qua service aan de kiezer kunnen we in Nederland in ieder geval direct van de Amerikanen leren, en die lessen overnemen: maakt het makkelijker voor mensen te gaan stemmen, door bijvoorbeeld ´early voting´ mogelijk te maken en mensen zelf een stembureau te laten uitkiezen.

Veel mensen hebben het op een doordeweekse dag druk met werk, sport en zorgtaken. ´Even stemmen´ kan dan soms gewoon niet in de dag passen. Waar de VS er daarom veel aan doet om mensen te faciliteren, lijkt het kabinet het de kiezer alleen maar moeilijker te maken. Twee weken terug kwam staatssecretaris Bijleveld met het plan om de stembureaus in Nederland een uur eerder dicht te gooien, zodat de stemmen eerder geteld zijn. Ze heeft duidelijk weinig rekening gehouden met bijvoorbeeld de werkende ouder die op diezelfde dag ook nog in de file staat, de kinderen brengt en ophaalt, boodschappen moet doen, sport, enzovoorts. De openingstijden van stembureaus zouden dus juist verruimd moeten worden: tot 22.00 uur ´s avonds, net als sommige supermarkten.

Nederland kan ook gemakkelijk het ´early voting´, oftewel ´vroeg kiezen´ mogelijk maken, dat al jarenlang in de VS is ingevoerd. In de meeste Amerikaanse staten kunnen kiezers de twee weken voor de verkiezingsdag bij een centraal stembureau in elke plaats hun stem uitbrengen. Uitstekende service, waardoor de opkomst in de VS flink is verhoogd. Elke Nederlandse gemeente zou op het gemeentehuis twee weken een stembureau open kunnen houden, zodat op vakantie zijn geen reden meer hoeft te zijn om geen stem uit te brengen. Om dezelfde reden moet Nederland het ´stemmen per post´ van Amerika overnemen. Ruim 20.000 Amerikanen in Nederland hebben de laatste weken bijvoorbeeld massaal hun stembiljet ingestuurd, en die mogelijkheid bestaat voor zowel expats als toeristen.

Tenslotte moet in alle gemeenten het ´stemmen in een willekeurig stemlokaal´ worden ingevoerd. Als mensen ervoor kunnen kiezen om op het treinstation of in de buurt van hun werk te gaan stemmen, zal dat weer veel mensen de kans geven om te stemmen. Bij een experiment hiermee in Amsterdam was de toeloop op treinstations in 2006 erg groot.

Natuurlijk hebben Amerikaanse verkiezingen in sommige opzichten een slechte reputatie: er is vaak te weinig geld beschikbaar voor de organisatie, wat leidt tot lange rijen bij stembureaus in armere districten. De staten Florida en Ohio hebben bovendien vaak te maken met onregelmatigheden. We moeten alleen niet denken dat Nederland daar niet gevoelig voor is. Net als in Florida zijn in Nederland stemcomputers voorlopig verboden, omdat de zuiverheid niet viel te controleren. In Amsterdam zijn in 2006 bij de gemeenteraadsverkiezingen veel dingen op stembureaus misgegaan. Massaal mochten mannen met hun vrouw het stemhokje in om hen te ´helpen´ met stemmen, en soms konden kiezers met te veel machtigingen stemmen. Onlangs nog seponeerde de ombudsman een verzoek om een onderzoek naar het vermeend ronselen van stemmen in Amsterdam Zuidoost, omdat een onderzoek te ingewikkeld zou zijn. Dat draagt allemaal niet bij aan vertrouwen bij Nederlanders dat onze verkiezingen eerlijk verlopen.

´Terug naar het rode potlood´ klinkt romantisch, maar Nederland zou er goed aan doen bij de Europese Verkiezingen waarnemers uit te nodigen om te kijken of in Nederland de verkiezingen wel eerlijk verlopen. Een echte democratie hoeft niet bang te zijn voor een stevig rapport van buitenlandse waarnemers. Met name Amsterdam zou daarmee haar reputatie kunnen opschonen.

Uitbundige verkiezingen zoals in de VS zullen we in Nederland waarschijnlijk nooit krijgen. Maar we kunnen wel wat leren van Amerika: maak het Nederlandse kiezers een stuk makkelijker om te stemmen, en neem maatregelen om een eerlijk verloop van verkiezingen te verzekeren. Zoals Obama het zou zeggen: Elections we can believe in!

Jan Paternotte en Alexander Scholtes zijn respectievelijk duolid van de gemeenteraad Amsterdam en raadslid in Amsterdam Oud-Zuid voor D66. Zij namen deel aan een waarnemersmissie naar de presidentsverkiezingen in de staat Ohio